Wycena wzoru przemysłowego pozwala określić jego rzeczywistą wartość ekonomiczną i potencjał generowania korzyści dla przedsiębiorstwa. Jest szczególnie istotna przy sprzedaży, licencjonowaniu, pozyskiwaniu inwestora, aportach do spółek czy sporach prawnych, ponieważ umożliwia obiektywne ustalenie wartości prawa własności intelektualnej. Dodatkowo wycena pomaga zarządzać aktywami niematerialnymi oraz uzasadnić ich wartość w sprawozdawczości finansowej.
Własność intelektualna stanowi składnik aktywów, który dzięki ochronie prawnej może mieć wymierną wartość ekonomiczną. Są to m.in. znaki towarowe, wzory przemysłowe, czy patenty. Wzory przemysłowe stanowią prawnie chroniony element własności intelektualnej w Polsce i Unii Europejskiej.
Wzorem przemysłowym jest postać wytworu lub jego części, która posiada szczególne kontury, kształty, kolory, strukturę oraz materiał. Każdy taki wzór przemysłowy ma swój unikatowy charakter. Fakt posiadania przez przedsiębiorstwo opracowanych i zastrzeżonych wzorów przemysłowych przyczynia się do budowania przewagi konkurencyjnej, umożliwiając wyróżnienie produktu na rynku i zdobycie klientów.
Znaczenie wyceny wartości wzorów przemysłowych jest szczególnie widoczne w procesach transakcyjnych oraz sporach dotyczących naruszenia praw własności intelektualnej. Wzory przemysłowe mogą być istotnym aspektem w procesie negocjacji ceny sprzedaży spółki lub zorganizowanej części przedsiębiorstwa. W niektórych przypadkach to właśnie wzory przemysłowe stanowią kluczowy czynnik motywujący inwestora do przejęcia spółki.
W przypadku nieuprawnionego wykorzystania wzoru bądź jego kopiowania wycena tego niematerialnego aktywa może służyć do określenia wartości poniesionej szkody i ewentualnego odszkodowania. Urząd Unii Europejskiej ds. Własności Intelektualnej wskazuje, że ustalona prawidłowo wartość wzorów przemysłowych jest wykorzystywana m.in.: przy zawieraniu umów licencyjnych, sprzedaży tych składników własności intelektualnej, fuzjach i przejęciach czy tworzeniu wspólnych przedsięwzięć.
Metoda dochodowa wyceny wartości wzoru przemysłowego oparta jest na przyszłych korzyściach ekonomicznych, jakie będzie on generował dla przedsiębiorstwa. Najczęściej stosowaną metodą jest metoda kapitalizacji opłat licencyjnych (ang. Relief from Royalties - RfR). Podejście to polega ona na oszacowaniu wartości bieżącej przyszłych hipotetycznych opłat licencyjnych, których przedsiębiorstwo uniknie dzięki posiadaniu prawa własności wzoru przemysłowego, zamiast konieczności licencjonowania takiego prawa od podmiotu zewnętrznego. Metoda ta wymaga:
• określenia okresu funkcjonowania wzoru przemysłowego,
• prognozy stawki opłat licencyjnych oraz związanych z nią przepływów pieniężnych,
• oszacowania stopy dyskontowej i zdyskontowania prognozowanych przepływów,
• ustalenia stopy wzrostu opłat licencyjnych oraz wartości rezydualnej i jej zdyskontowania.
Wycena metodą kapitalizacji opłat licencyjnych wymaga również analizy jego statusu prawnego i związanego z nim profilu ryzyka.
Metoda rynkowa wyceny wzoru przemysłowego polega na porównaniu wycenianego aktywa z podobnymi prawami własności intelektualnej, które były przedmiotem transakcji rynkowych. Analizowane są transakcje dotyczące porównywalnych wzorów przemysłowych w zakresie funkcji czy charakteru wzoru. Problemem przy wycenie tą metodą może być ograniczona dostępność danych z uwagi na to, że wiele transakcji ma charakter poufny. Podejście rynkowe stanowi zwykle uzupełnienie i funkcję weryfikacyjną dla metody dochodowej.
Podstawowym założeniem podejścia kosztowego jest ustalenie wartości wzoru przemysłowego na poziomie nieprzekraczającym kosztu jego odtworzenia lub zastąpienia. Metoda ta uwzględnia nakłady na opracowanie wzoru, prototypy oraz uzyskanie ochrony prawnej oraz wszelkie wydatki związane z jego wprowadzeniem do produkcji. Podejście kosztowe do wyceny wzoru przemysłowego jest szczególnie przydatne w przypadku wzorów przemysłowych na wczesnym etapie rozwoju działalności opartej na ich wykorzystaniu lub przed komercjalizacją.
Okres ochrony prawnej oraz ryzyko rynkowe wpływają na wartość wzoru przemysłowego, a tym samym mogą pośrednio oddziaływać na wartość przedsiębiorstwa. Przy dłuższym okresie ochrony przedsiębiorstwo może czerpać z niego premię rynkową, która przysługuje mu aż do momentu wygaśnięcia tego prawa lub zastąpienia wzoru nowym rozwiązaniem. W wycenie należy wziąć pod uwagę zarówno czas, przez jaki przedsiębiorstwo może korzystać z ochrony, jak i ryzyko związane z popytem, działaniami konkurencji zarówno tej uczciwej, jak i nieuczciwej oraz możliwością zastąpienia wzoru innymi rozwiązaniami.
Do najczęstszych błędów przy wycenie wartości wzoru przemysłowego zaliczamy nieuwzględnienie ryzyka rynkowego, a także opieranie się na niepełnych danych rynkowych. Przedsiębiorcy często zbyt późno podejmują działania związane z ochroną wzoru przemysłowego, a zakres ochrony jest istotnym czynnikiem przy wycenie. Istotne jest także właściwe określenie zakresu praw podlegających wycenie i celu, dla którego wycena jest sporządzana. Do kolejnych błędów przy wycenie wzorów przemysłowych można zakwalifikować niedoszacowanie lub przeszacowanie wartości aktywa spowodowane m.in. poprzez przyjęcie niewłaściwych założeń dotyczących jego potencjału ekonomicznego, czy niedoszacowania ryzyka rynkowego, a także niewłaściwy dobór metody wyceny, czy przyjęcie nierealistycznych (na przykład za bardzo optymistycznych) założeń przy metodzie dochodowej. Potencjalnym błędem w podejściu kosztowym jest założenie, że wyłącznie zarejestrowany w księgach rachunkowych koszt stworzenia wzoru odpowiada jego rzeczywistej wartości, podczas gdy istnieje prawdopodobnie szereg działań i wydatków pośrednio umożliwiających opracowanie wzoru przemysłowego i jego wdrożenie. Wnikliwa analiza danych finansowych staje się nieocenionym źródłem informacji.
Prawidłowa wycena wartości wzoru przemysłowego pozwala określić rzeczywistą wartość ekonomiczną posiadanych praw oraz uwzględnić czynniki takie jak okres ochrony, potencjał generowania przyszłych korzyści czy ryzyko rynkowe. Ważne jest, aby dobrać odpowiednią metodę wyceny wzoru przemysłowego, dostosowaną do konkretnego celu wyceny. Rzetelnie określona wartość wzoru przemysłowego może stanowić istotne wsparcie przy sprzedaży lub zakupie przedsiębiorstwa, czy negocjowaniu umów licencyjnych.
Wspieramy przedsiębiorców w profesjonalnej wycenie aktywów niematerialnych i dostarczamy danych, które mogą stanowić podstawę świadomych decyzji biznesowych. Jeśli chcesz poznać rzeczywistą wartość swojego wzoru przemysłowego zapraszamy do kontaktu.
SAWYER x Anna Kantecka
Co możemy zrobić dla Twojej firmy?
Powiedz nam czego potrzebujesz, a my dostarczymy Ci
najlepsze rozwiązanie.
